Dnia 7 maja 2026 r. w Sali Rady Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politologicznych UŁ odbyła się konferencja, zorganizowana przez studentów kierunku Stosunki Międzynarodowe, we współpracy z Centrum Naukowo-Badawczym UŁ „Bałkany na przełomie XX/XXI w.”.
W spotkaniu udział wzięli:
- dr hab. Magdalena Rekść, prof. UŁ – politolożka, kierowniczka Centrum, specjalistka od mitów politycznych i pamięci zbiorowej (Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych);
- dr Paweł Piotr Michalak – Konsul Honorowy Republiki Albanii;
- dr Piotr Kręzel – slawista i historyk, sekretarz Centrum, badacz migracji i polityk językowych (Wydział Filologiczny);
- dr Sławomir Lucjan Szczesio – historyk, sekretarz Centrum, badacz dyplomacji i dziejów najnowszych Bałkanów (Wydział Filozoficzno-Historyczny).
Problemy i wyzwania państw bałkańskich
Podczas dyskusji analizowano skutki rozpadu Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (SFRJ), podkreślając, że pamięć o tamtych wydarzeniach wciąż wpływa na bieżącą politykę na Bałkanach. Poruszono szereg zagadnień dotyczących przeszłości, teraźniejszości i wyzwań stojących przed państwami bałkańskimi. Eksperci dyskutowali m.in. o pamięci zbiorowej 35 lat od rozpadu Jugosławii.
Prof. Magdalena Rekść wskazała, że np. w Serbii przeszłość nie została rozliczona, co wykorzystuje prezydent Aleksandar Vučić, budując narrację o Serbach jako ofiarach. Ekspertka zauważyła, że młodzi ludzie, choć walczą o demokrację, są rozczarowani postawą UE i często prezentują poglądy prorosyjskie. Uczestnicy podkreślali, że choć na poziomie politycznym brakuje pełnego pojednania, współpraca w regionie kwitnie np. w gospodarce i kulturze.
Ważnym wątkiem była także kwestia zaangażowania społeczności międzynarodowej i wpływu organizacji, takich jak NATO czy Unia Europejska, na bezpieczeństwo oraz stabilność w regionie. Dr Sławomir Lucjan Szczesio przypomniał, że rozpad Jugosławii był testem dla struktur euroatlantyckich. Podkreślił, że mimo porażek misji ONZ (np. w Srebrenicy), organizacje międzynarodowe pełniły i pełnią kluczową rolę stabilizacyjną, w której aktywnie uczestniczą od lat polscy żołnierze (m.in. misja KFOR w Kosowie).
Podczas konferencji poruszono także wiele istotnych kwestii dotyczących Bułgarii, koncentrując się na jej wewnętrznej niestabilności politycznej, relacjach z Rosją i strukturami zachodnimi oraz wejściu do strefy euro.
Dr Piotr Kręzel wskazał, że Bułgaria znajdowała się w trudnej sytuacji wewnętrznej w ostatnich latach, cechującej się krótkotrwałymi rządami. Przełomem była rezygnacja Rumena Radewa z funkcji prezydenta w styczniu 2026 r., co pozwoliło mu na wejście do aktywnej polityki krajowej i zwycięstwo w ostatnich wyborach parlamentarnych i umożliwiło sformowanie samodzielnego rządu partii „Progresywna Bułgaria”. Bułgaria wyróżnia się silnym, historycznie ugruntowanym sentymentem prorosyjskim, wynikającym z wdzięczności za pomoc Rosji w uzyskaniu niepodległości w XIX w. Prof. Rekść podkreśliła, że w Bułgarii powszechne jest przekonanie, iż nikt nigdy nie pomógł jak Rosjanie, co znajduje odzwierciedlenie w polityce pamięci i licznych pomnikach. Dr Szczesio zwrócił uwagę, że Radew to były pilot wojskowy i dowódca bułgarskich Sił Powietrznych, który podał się do dymisji w 2016 r. protestując przeciw planom ochrony przestrzeni powietrznej Bułgarii z udziałem samolotów NATO. Dlatego wielu polityków i ekspertów w Europie z niepokojem oczekują na decyzje nowych władz Bułgarii. Jak zauważył dr Kręzel, rządy Radewa są dla UE i NATO jednocześnie „szansą i zagrożeniem” – z jednej strony kończą chaos wewnętrzny, z drugiej niosą ze sobą ryzyko asertywności i chęci normalizacji relacji z Rosją.
Osobne miejsce w debacie zajęła kwestia Albanii, w tym wypowiedź dr. Michalaka, który przedstawił ten kraj jako regionalny filar rozwoju. Konsul podkreślił, że państwo pod rządami premiera Ediego Ramy (od 2013 r.) przeżywa obecnie najlepszy okres w swojej historii, stając się „jednym wielkim placem budowy” nowoczesnej infrastruktury i luksusowych kurortów. Turystyka stała się kluczową gałęzią gospodarki, przyciągając miliony gości, w tym rzesze Polaków. Konsul zauważył także, iż planowane jest otwarcie na UŁ nowego kierunku studiów poświęconego Albanii i Bałkanom, co ma wzmocnić wymianę akademicką i kulturową.
Zapowiedź Interdisciplinary Balkan Symposium 2026
Podsumowaniem konferencji była zapowiedź międzynarodowego wydarzenia: Interdisciplinary Balkan Symposium, które odbędzie się w dniach 22–23 czerwca 2026 r. w Łodzi. Sympozjum to, objęte patronatem Ministra Obrony Narodowej, zgromadzi około 80 badaczy z całego świata – od Bałkanów po Japonię. Konferencja będzie miała charakter interdyscyplinarny, łącząc politologię, historię, socjologię, filologię oraz ekonomię. Jest to wspólna inicjatywa naukowców z kilku uczelni: Centrum Naukowo-Badawczego Uniwersytetu Łódzkiego „Bałkany na przełomie XX/XXI w.”, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Uniwersytetu Warszawskiego oraz Komisja Środkowoeuropejska PAU i Komisji Najnowszych Dziejów Słowian.
To kolejne zaproszenie łódzkiego ośrodka, który od lat – organizując konferencje w kluczowe rocznice, takie jak 15-lecie układu z Dayton czy 20-lecie rozpadu federacji – integruje środowisko naukowe.
Zapraszamy do obejrzenia całości konferencji online:
Rola łódzkiego Centrum
Łódź gościła już wielokrotnie badaczy zajmujących się problematyką Bałkanów. Tak było np. w 2010 r., gdy zorganizowano konferencję „Bośnia i Hercegowina 15 lat po Dayton. Przeszłość, teraźniejszość, przyszłość”. Spotkanie naukowe z grudnia 2010 r. na Uniwersytecie Łódzkim było pierwszą tak dużą i jednocześnie interdyscyplinarną konferencją w Polsce, poświęconą problemom państwa bośniackiego i Bałkanów, która przyczyniła się do większej integracji środowiska.
W czerwcu 2011 r. powołano Centrum Naukowo-Badawcze UŁ „Bałkany na przełomie XX/XXI w.”, którego założycielem i pierwszym kierownikiem był prof. Paweł Chmielewski. Centrum organizowało kolejne konferencje, gromadzące historyków, politologów, slawistów, prawników oraz najwybitniejszych znawców tematu z ośrodków akademickich czy badawczych z Polski i zagranicy: 2011 r. – „Bałkany Zachodnie – między przeszłością a przyszłością (w 20-lecie rozpadu Jugosławii)”; 2013 r. – „Bałkany Zachodnie w systemie bezpieczeństwa euroatlantyckiego”; 2016 r. – „Serbia – od rozpadu Jugosławii do Unii Europejskiej?”.
Siłą łódzkich spotkań było łączenie teorii z praktyką. W debatach brali udział bezpośredni świadkowie historii, m.in. wybitni dziennikarze czy przedstawiciele korpusu dyplomatycznego. Obrady owocowały nie tylko wymianą poglądów, ale i konkretnymi działaniami, jak np. uroczysty apel uczestników z 2011 r. o kontynuację integracji państw bałkańskich z Unią Europejską. Konferencjom towarzyszyły także wystawy czy wydarzenia kulturalne.
Trwałym efektem pracy Centrum, przy współpracy z Wydawnictwem Uniwersytetu Łódzkiego, jest również kilkanaście książek z serii „Bałkany XX/XXI”.
Efektem integracji środowiska było także zorganizowanie w 2025 r. w Krakowie międzynarodowej konferencji „Polityczny ład na Bałkanach – czynniki stabilizujące i destabilizujące” przez Katedrę Stosunków Międzynarodowych i Polityki Zagranicznej Instytutu Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych UJ, Komisję Środkowoeuropejską PAU, Komisję Najnowszych Dziejów Słowian, Centrum Naukowo-Badawcze UŁ „Bałkany na przełomie XX/XXI w.”, Katedrę Historii Najnowszej i Stosunków Międzynarodowych UKW w Bydgoszczy oraz Wydział Nauk Politycznych i Stosunków Międzynarodowych UW.
Materiał: CNB Bałkany
